Hôm qua, trong hồ spa, Lu của cả nhà tình cờ phát hiện một điều hơi bị hay.
Rằng, các nhà soạn nhạc Nga là bậc thầy chuyên về những điệu Waltz du dương.
Cả nhà đã biết Dmitri Shostakovich Với bài "The Second Waltz" bất hủ, hôm nay Lu giới thiệu đến nhà soạn nhạc Eugen Doga.
Vào năm 1954, người chỉ huy dàn nhạc của nhà hát Bolshoi, Vassili Nebolsin, đã lúng túng khi tìm bài mở màn cho buỗi hòa nhạc kỹ niệm lần thứ 37 cách mạng tháng mười Nga, tại Mosco.
Vassili liên lạc với Shostakovich chỉ vài ngày trước khi buỗi concert ra mắt, để xin ý kiến. Và trong ba ngày ngắn ngũi, nhà soạn nhạc đã viết ra khúc mở màn Festive Overture với nhịp điệu thật hùng hồn.
Festive Overture của Shostakovich có một chút gì đó mang âm hưởng Ruslan and Ludmilla overture của Glinka sáng tác năm 1842.
Lu lại chỉ thích bài Festival Overture 1812 của Tchaikovsky hơn.
Tạm ngưng ở đây héng, Lu phải đi mần việc. Sẽ tám tiếp đến thể loại Overture của Symphony.
WOLFGANG GOTTLIED MOZART
Vào một đêm tháng giêng năm 1756 tại thành phố Salzburg, Austria, có một đứa bé vàng đã ra đời.
Mười giờ sáng ngày hôm sau, người chồng Leopold Mozart cùng vợ Anna Maria, đã mang đứa bé ấy đến nhà thờ cho cha đạo rửa tội. Họ đã chọn một cái tên thật dài cho đứa con, "Joannes Chryostomus Wolfgang Gottlied Mozart".
"Gottlied" có nghĩa là niềm dấu yêu của thượng đế. Đứa bé ấy ngày nay được cả thế giới tôn vinh là một trong những thiên tài âm nhạc của thế kỷ, Wolfgang Amdeus Mozart (1756-1791).
Đứa bé ấy còn vượt xa hơn hai chử thiên tài. Tên Mozart đã gắn liền với những kỳ tích, những điều kỳ diệu, vượt quá khả năng con người. Nhưng, chử tài liền với chử tai một vần, hình như những thiên tài thường hay chết yểu. Cuộc đời họ hầu như không mấy khi được hạnh phúc và may mắn. Mozart chỉ sống vỏn vẹn có 35 năm.
Đời sống ngắn ngũi của thiên tài âm nhạc mà cả Châu Âu đã là sàn chơi của ông ta, và các bậc vua chúa là những vị khán giả trung thành cho những khúc nhạc giao hưởng tuyệt vời nhất thế kỷ ấy, lại khốn khó trong bệnh tật, nghèo đói, kém may mắn, và không có được những khích lệ động viên.
Mozart đã chết trẻ trong sự thiếu thốn, hơn 600 sáng tác xuất sắc của ông hiện nay đang là tài sản của nền âm nhạc giao hưởng thế giới.
Sinh ra trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Từ khi còn nằm nôi, Mozart đã được lắng nghe tiếng nhạc. Có thể nói Mozart thức giấc trong âm nhạc và ngủ cũng trong âm nhạc. Cái không khí ông thở chung quanh từ lúc bé đã tràn ngập những âm thanh, của Piano, của Violon, vẵng lại từ phòng khách. Đó là nơi mà người cha, Leopold Mozart, mỗi ngày luyện tập và giảng dạy cho những đứa bé khác trong thành phố Salzburg.
Mặc dù Mozart chưa đến tuổi biết nói, nhưng người cha đã sớm nhận ra đứa con có thể phân biệt được những nốt nhạc nào là dấu giáng (flat) và nốt nào là dấu thăng (sharp). Khi vừa chập chững bước đi, đứa bé thiên tài đã bò đến vọc những phím đàn và rất thích thú khi nghe âm thanh vang lên.
Thầy dạy nhạc cho Mozart chính là người cha, Leopold Mozart. Khi mới 3 tuổi, thay vì nghịch ngợm với những món đồ chơi dành cho trẻ nít, Mozart lại đặc biệt thích thú đến những giờ ông bố giảng dạy nhạc cho đứa con gái lớn, Nannerl. Bà mẹ phải thốt lên khi thấy Mozart chỉ thích sờ tay nghịch ngợm vào phím đàn, và những tờ giấy ghi chép nốt nhạc.
- “Nó vẫn còn nhỏ lắm để mà học đàn!”.
Nhưng ông bố chỉ mĩm cười, và đặt những ngón tay của đứa con trai thiên tài lên bàn phím cho nó tự do nghịch phá. Lúc đầu chỉ để cho vui, nhưng sau đó ông đã chỉ cách làm sao giữ ngón tay và nhấn nó xuống để có thể phát ra âm thanh. Thật đầy bất ngờ, hình như không có một sự cố gắng nào cả, như một món đồ chơi đơn giản, đứa bé vàng này đã có thể chạy phím bằng cả hai tay. Những âm thanh vang lên chính xác một cách kì lạ.
Khi lên bốn, Mozart đã chơi được những đoạn nhạc Minuet đơn giản. Có thể nói Mozart là một composer trẻ nhất trong lịch sử âm nhạc. Một đứa bé 5 tuổi chưa đến trường và chưa tự viết ra được những nốt nhạc, nhưng đã biết sáng tác những đoạn ngắn theo cảm hứng bằng cách đánh ngay trên đàn piano. Người cha đã làm công việc của một thư ký, lắng nghe và ghi chép lại cho cậu con trai.
Cho đến một hôm, ông bố trở về nhà cùng với người bạn thân, Schachtner một nghệ sĩ trumpet trong hoàng cung, đã ngạc nhiên khi thấy Mozart ngồi ngay ngắn trên bàn và hí hoáy cây bút viết liên tục xuống một tờ giấy. Ông bố kêu lên.
- “Con đang nghịch gì đấy?”
-“À, con đang viết một bài concert, cũng gần xong rồi bố ạ!”
-“Cho bố xem nào?”
-“không được, con vẫn chưa viết xong mà.”
-“Không sao, cứ cho bố xem. Bố nghĩ nó sẽ là cái gì hay ho đấy!”
Ông bố cầm lấy tờ giấy và đưa cho người bạn cùng xem. Cả hai bật cười lên khi thấy đó là một tờ nháp vấy đầy mực. Nó được viết đầy những nốt nhạc bị bôi xóa, viết chồng lên nhau. Nhưng, sau đó cả hai đã im lặng xem lại cẩn thận những dòng nhạc, và nhận ra đó là một bản sáng tác viết rất đúng và phức tạp. Ông bố bật kêu lên với dòng nước mắt không cầm được vì hãnh diện.
-“Xem này, Herr Schachtner!”
-“Bài sáng tác thật đúng và chuẩn đến mức không tin được. Thật tuyệt vời!...nhưng nó sẽ khó chơi vì lối hòa âm rất phức tạp.”
-“Thế mới đúng là concerto, bố ạ! con đã tập nó nhiều lần trước khi viết nó ra đấy, bố xem này!"
Mozart đi đến chiếc đàn dương cầm, cố gắng lướt những ngón tay nhỏ bé không đủ lớn để với đến tất cả các phím đàn. Thật đáng kinh ngạc, bài nhạc đã được chơi mang đầy đủ những giai điệu viết trên giấy. Với sáng tác đầu tiên khi chỉ mới 5 tuổi, Mozart đã biết diễn giải ra được phần nào viết dành cho piano và phần nào cho orchestra.
(còn tiếp)
PAPA HAYND
Nếu như gọi Bach là mẹ đẻ cưu mang hình hài ban đầu của dòng nhạc giao hưởng, thì ta có thể xem Joseph Haydn là người cha đã có công nuôi lớn và hình thành nên nó.
Nhà soạn nhạc người Áo này như một người thợ xây tận tâm, đã mang lại cho căn nhà nhạc giao hưởng một phong cách định hình mới và rõ nét.
Franz Joseph Haydn (1732-1809) là người đã góp phần không nhỏ trong quá trình phát triển của nền âm nhạc giao hưởng thế giới. Hiếm có một nhà soạn nhạc nào, vào đầu thế kĩ 18, lại có thể sánh vai cùng Haydn trong việc kiên trì theo đuổi dòng nhạc này.
Gần nửa thế kỷ sáng tác, Haydn đã tạo nên 106 bản nhạc giao hưởng mang đầy tính đa dạng của thể loại classical. Phong cách sáng tác của Haydn vào những năm đầu sự nghiệp (1766) hơi bị gò bó, không có sự thoát thai từ những cảm hứng riêng. Vì ông đã viết theo ý thích của những người bảo trợ (patron), viết như một cái nghề để sinh tồn.
Mãi cho đến 15 năm cuối đời, khi đã nổi tiếng và đủ sức đứng riêng không còn lệ thuộc vào những nhóm đỡ đầu, những bản nhạc giao hưởng của ông mới thực sự mang dấu ấn của riêng của mình. Ông đã viết hàng loạt Masses, Sonatas, Trios, Divertimenti, etc.
Haydn có lối hòa âm mang tính dè dặt và cẩn thận trong việc chọn âm bậc mở đầu cho bài nhạc. Có thể thấy thí dụ khi so sánh về những bộ tứ âm vực của piano trong những bản Sonatas.
Bass, horns, trumpets, là những âm điệu được nhấn mạnh làm nền cho những bài giao hưởng của ông. Có nhiều sự đánh giá cho rằng, phong cách sáng tác của Haydn có phần nào gợi ý cho nhiều nhà soạn nhạc thế kỷ 19 rập khuôn theo.
Năm 1795, sự ra đời của Symphony No. 104 in D major “London”: III. Menuetto (Allgero) & Trio, đã đánh dấu sự chín mùi trong phong cách sáng tác của Haydn. Nó cũng góp phần khẳng định vị trí hàng đầu của ông, so sánh với những nhà soạn nhạc khác ở vào thế kỷ 18.
Vẫn với lối cẩn thận trong cách hòa âm, ông đã giử một âm điệu chính đi xuyên suốt bài nhạc. Tiết tấu nhạc khiêu vũ (folk-dance) vẫn là nền chính, chỉ thay đổi nhanh chậm theo từng khúc trung chuyển.
JOHANN SEBASTIAN BACH
Symphony gọi theo tiếng Việt có nghĩa là NHẠC GIAO HƯỞNG. Thể loại nhạc này có quá trình phát triển đã hơn 250 năm bắt nguồn từ nhạc thánh ca (church music).
Trước những năm 1500, các buổi hòa nhạc trịnh trọng đều mang tính tôn nghiêm giáo phái, và luôn được thực hiện với dàn đồng ca trong nhà thờ. Vào thời kỳ này, nhạc cụ vẫn còn đơn điệu như trumpet, bell, cymbal, và violin. Ngày nay, chúng ta vẫn nhìn thấy nhiều hình vẽ Fresco, tiêu biểu cho loại hình nghệ thuật này, trên các bức tường của nhiều nhà thờ lớn trên thế giới.
Bước sang đầu thế kỷ 16 của thời kỳ phục hưng (Renaissance), các nghệ sĩ nhà thờ bắt đầu muốn thay đổi phong cách trình diễn. Họ cảm thấy sự đơn điệu ê a đều đều của mỗi buổi lễ, và từ đây đã hình thành nên những bước phát triển đầu tiên của thễ loại nhạc giao hưởng.
Nhạc cụ lúc này được đặt vai trò chính, dàn đồng ca thay đổi dần với lối độc diễn Opera. Giai điệu đã được các nhà soạn nhạc tạo thành một tổ hợp phức tạp. Nó du dương hơn, tinh tế hơn, và đa dạng hơn với đủ loại nhạc cụ, flute, trompet, violin, harpsichord, wood-wind, oboe, etc...
Và một thứ quan trọng nhất không thể thiếu trong những buổi hòa nhạc giao hưởng là basso continuo, một loại đàn bass thông dụng có từ thời Baroque.
Ta có thể vui miệng dịch hai chử giao hưởng là “hưởng” những thứ “giao” nhau không nhỉ? :))
Cũng có thể đúng một phần nào đấy, vì có đến 4 yếu tố góp phần tạo nên dòng nhạc này. Đó là The Suit (tổ khúc nhạc), Sonata (phần nào mang đặc tính giống The Suit), The Concert (một chuổi kết hợp các loại âm thanh nhạc cụ tuyệt vời có từ thời Baroque), và The Italian Overture (lối ca Opera có từ thế kỷ 17 thường thấy trong âm nhạc Châu Âu).
Nhà soạn nhạc người Đức Johann Sebastian Bach (1685-1750), với lối sáng tác đậm nét phong cách Baroque, được coi như là một trong những tiên phong mở đầu cho sự hình thành nhạc giao hưởng.
Ông đã kết hợp giữa nhạc thánh ca (sacred) và nhạc thế tục (secular) để biến nó thành một loại hình nghệ thuật công chúng gọi là Public Art.
Mặc dù sáng tác của ông không có sự đột phá mới, chỉ đơn thuần những tổ khúc (The Suit) thánh ca xen lẫn vũ điệu nhảy thời thượng cặp đôi Munuet ngày trước, nhưng ông đã để lại cho di sản âm nhạc thế giới một điễm sáng, đánh dấu sự ra đời của nhạc giao hưởng.
Orchestral Suit No.3 in D Major, gavotte (c.1720) là một tiêu biểu xuất sắc cho phong cách nhạc nhịp đôi (binary form) đều đều hơi chậm, đã từng là mốt khiêu vũ quý tộc thời đó với váy áo đuôi tôm xúng xính.
THE BEST OF BACH
BEST BAROQUE MUSIC COMPOSERS
Chú í : bi giờ Lu của cả nhà vừa có quyết định mới cực kì...đó là biết đủ thời đủ. Không tham lam ôm đồm nhiều thứ quá rồi không có time để enjoy life.
Lu không thèm học thêm thứ gì mới cả, mệt!
Vui thú điền ziên ngâm kíu nhạc giao hưởng tiếp. Thễ loại nhạc này Lu rất hứng thú vì tính kiên cố như thành trì của nó. Không dễ gì phá thủng để mờ hiểu dễ dàng Symphony, và Lu rất chi là ngưỡng mộ những composers nổi tiếng.
Lu sẽ viết tiếp những bài phân tích mờ 2 năm trước Lu đã bỏ rơi, cả nhà ai có cao kiến gì thì cứ góp ý thêm vào, cho bài viết Lu được thịnh soạn hơn nhe.
